معارف - اندیشه

در آستانه روز بزرگداشت حکیم شیخ‌الرئیس، ابن‌سینا موسسه مطالعات اوراسیا(ایراس) میزبان سمپوزیوم بین‌المللی آموزه‌های ابن‌سینا در دنیای امروز بود که با مشارکت مرکز فرهنگی شهرکتاب، بنیاد علمی و فرهنگی ابن‌سینا همدان و انجمن ایران‌شناسی برگزار شد.

در نشست علمی و تخصصی «مدرسه تابستانه» که با حضور اساتید برجسته حوزه و دانشگاه در اصفهان برگزار شد، ابعاد مختلف شخصیت علامه مجلسی، نقش وی در احیای میراث حدیثی شیعه و نقد روایت‌های غربی درباره تشیع مورد بررسی قرار گرفت. در این نشست، بر جایگاه تمدنی علامه مجلسی در عمومی‌سازی معارف دینی و پیوند میان فعالیت‌های علمی او و تحولات اجتماعی عصر صفوی تأکید شد.

در دنیای امروز که تلاطم‌های سیاسی و اجتماعی بر جهان سایه افکنده، بازگشت به مفاهیم بنیادین مهدویت و بازشناسی جایگاه «انتظار» بیش از هر زمان دیگری ضرورت یافته است. انتظار، نه یک پذیرش منفعلانه، بلکه یک حرکت فعال به سوی وضع مطلوب است. در این میان، پیوند میان ولایت فقیه و حکمرانی مهدوی، پلی است که جامعه را از وضعیت موجود به سوی آرمان‌های عصر ظهور هدایت می‌کند. در گفت‌وگو با حجت‌الاسلام الهی‌نژاد، به بررسی این موضوع می‌پردازیم که چگونه مفاهیمی چون عدالت اجتماعی، وحدت قلبی و تقوای فردی، تنها شعار نیستند، بلکه ارکان اصلی تشکیل جامعه‌ای هستند که شایستگی یاری امام زمان (عج) را دارد.

در عصر اطلاعات، جایی که دسترسی به شبهات آسان و زبان متخصصین با نیازهای عامه فاصله گرفته است، بازخوانی سیره علامه مجلسی بیش از هر زمان دیگری ضرورت می‌یابد. ایشان نه تنها با تألیف آثار به زبان فارسی، دین را برای توده‌ها ملموس کرد، بلکه در عین تخصص در آثاری چون «بحارالانوار»، هرگز پیوند خود را با اقشار پایین جامعه نگسست. به مناسبت ایام وفات علامه محمدباقر مجلسی، عالم ربانی و شخصیت اثرگذار تاریخ تشیع، بازخوانی سیره ایشان نه تنها یک ضرورت تاریخی، بلکه یک نیاز عملی برای دین‌داران امروز است. علامه مجلسی در توازن میان تولید آثار فاخر علمی و نگارش کتب ساده برای عامه مردم، الگویی ارائه داد که نشان می‌داد تخصص نباید مانع از خدمت به توده‌ها شود. در گفت‌وگو با حجت‌الاسلام سیدحسن‌موسوی بروجردی، به بررسی این پرسش می‌پردازیم که چگونه می‌توان از میراث علامه مجلسی برای ترمیم رابطه دین و جامعه در مواجهه با چالش‌های مدرن بهره جست.

نشست خبری رئیس دانشگاه تهران با اصحاب رسانه، آیین بزرگداشت ابن‌سینا در انجمن مفاخر ملی، نشست عضو فرهنگستان علوم انسانی با اهالی رسانه، بازخوانی اندیشه‌های رهبر شهید در یک همایش علمی و تخصصی و همچنین آیین بزرگداشت علامه محمدباقر مجلسی و بررسی ابعاد علمی، حدیثی و تمدنی میراث این عالم برجسته شیعه، از دیگر برنامه‌هایی بود که مورد توجه قرار گرفت و معرفی چند اثر در حوزه ابن‌سیناپژوهی، بخشی از مهم‌ترین رویدادهای حوزه اندیشه و معارف ایکنا در هفته پایانی مردادماه بود.

تاریخ امامت، تاریخ مقابله با طاغوت و تلاش برای استقرار عدالت است؛ اما ابزارهای این مقابله در هر دوره، متناسب با میزان فشارها تغییر کرده است. اگر دوره امام صادق(ع) عصر ترویج گسترده و تربیت هزاران شاگرد بود، دوره امام حسن عسکری(ع) عصر «مدیریت تحت فشار» و «ارتباطات رمزدار» است. حضرت در شرایطی قرار داشتند که هرگونه ارتباط مستقیم با جامعه، با ریسک‌های امنیتی شدید همراه بود. اما پارادوکس جذاب سیره ایشان این است که در اوج محاصره و انزوا، بیشترین تأثیرگذاری را بر آینده‌ جامعه داشتند. بررسی سیره حضرت، به ما می‌آموزد که محدودیت‌ها هرگز به معنای پایان اثرگذاری نیستند، بلکه می‌توانند فرصتی برای ابداع روش‌های نوین مدیریتی باشند؛ درست همان‌طور که «سازمان وکالت» در آن دوران، جایگزینی برای حضور چهره‌به‌چهره شد تا خلأ مدیریتی در دوران غیبت احساس نشود. ‌

یک استاد حوزه و دانشگاه با بیان اینکه علامه مجلسی قهرمان فرهنگ‌سازی در بین توده‌های مردمی بود، گفت: مجلسی با قلمی حرف زده است که قابل فهم برای عامه است. مجلسی ملت ایران را بر محور تشیع گردآوری کرد که آثار آن را در انقلاب و امروز شاهدیم؛ شیعه در عمق وجود مردم نفوذ پیدا کرد لذا امروز شاهد این همه ایستادگی و مقاومت از سوی ملت ایران هستیم.

عضو گروه روان‌شناسی مرکز مطالعات اکولوژیکالادراک و کنش(cespa) دانشگاه کنتیکت، گفت: مناسک دینی پدیده‌هایی چندلایه هستند و مطالعه دقیق آن‌ها نیازمند همکاری میان رشته‌های مختلف است. علوم شناختی دین می‌تواند با ایجاد ارتباط میان علوم اعصاب، روان‌شناسی، علوم اجتماعی، انسان‌شناسی، مطالعات دین و مطالعات زیارت، زمینه‌ای جدید برای شناخت علمی مناسک اسلامی و شیعی فراهم کند. در این رویکرد، دین نه صرفاً مجموعه‌ای از باورها و مناسک، بلکه پدیده‌ای پیچیده در پیوند میان ذهن، مغز، بدن، جامعه، فرهنگ و معنا در نظر گرفته می‌شود.