۹ ربیع‌الاول؛ از آغاز امامت تا مسئولیت شیعه در عصر غیبت

به گزارش ایکنا از فارس، نهم ربیع‌الاول در تاریخ تشیع یادآور آغاز امامت حضرت مهدی(عج) پس از شهادت امام حسن عسکری(ع) است؛ مناسبتی که فرصتی برای بازخوانی مفهوم مهدویت، فلسفه غیبت، جایگاه انتظار و مسئولیت شیعیان در عصر غیبت فراهم می‌کند. در همین راستا، ایکنا در گفت‌وگو با سیدسهراب حسینی، مدرس دانشگاه و پژوهشگر تاریخ اسلام، ابعاد تاریخی و معرفتی مهدویت و الزامات زندگی در عصر انتظار را بررسی کرده است.

آغاز امامت امام زمان(عج) در بستر تحولات تاریخی

این مدرس دانشگاه و پژوهشگر تاریخ اسلام با اشاره به جایگاه ۹ ربیع‌الاول در تاریخ تشیع اظهار کرد: پس از شهادت امام حسن عسکری(ع)، امامت حضرت ولی‌عصر(عج) آغاز شد و شیعیان وارد مرحله‌ای از تاریخ شدند که مسئله غیبت و چگونگی تداوم حیات دینی و اجتماعی جامعه شیعه اهمیت ویژه‌ای پیدا کرد.

حسینی افزود: شناخت این دوره بدون توجه به شرایط تاریخی عصر امام حسن عسکری(ع)، فشارهای سیاسی حکومت عباسی و تلاش آن حکومت برای کنترل و محدود کردن جریان امامت امکان‌پذیر نیست. بنابراین مهدویت را باید در بستر تاریخی خود مطالعه کرد و از نگاه صرفاً مناسبتی به آن پرهیز داشت.

انتظار، به معنای انفعال و کناره‌گیری نیست

این پژوهشگر تاریخ اسلام با بیان اینکه یکی از مهم‌ترین مباحث در فرهنگ مهدویت، مفهوم انتظار است، گفت: انتظار در منطق شیعه به معنای انفعال و کنار کشیدن از مسائل جامعه نیست. کسی که منتظر ظهور است، نمی‌تواند نسبت به سرنوشت جامعه، عدالت، اخلاق و وضعیت انسان‌ها بی‌تفاوت باشد.

وی ادامه داد: انتظار باید به یک رفتار تبدیل شود، یعنی انسان منتظر در حد توان خود برای اصلاح جامعه تلاش کند، در برابر ظلم سکوت نکند و در زندگی فردی و اجتماعی خود به ارزش‌هایی مانند صداقت، عدالت، مسئولیت‌پذیری و کرامت انسانی پایبند باشد.

این مدرس دانشگاه تصریح کرد: اگر انتظار صرفاً به آینده‌ای نامعلوم منتقل شود و هیچ تأثیری بر رفتار امروز انسان نداشته باشد، بخش مهمی از مفهوم انتظار از بین می‌رود.

عدالت؛ یکی از شاخصه‌های جامعه منتظر

حسینی در ادامه با اشاره به جایگاه عدالت در آموزه‌های مهدوی اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین ویژگی‌هایی که در منابع اسلامی برای دوران ظهور بیان شده، گسترش عدالت است؛ بنابراین جامعه منتظر نیز باید تمرین عدالت داشته باشد.

این پژوهشگر تاریخ اسلام افزود: نمی‌توان از عدالت جهانی سخن گفت اما نسبت به بی‌عدالتی‌های موجود در محیط خانواده، جامعه، اقتصاد و روابط انسانی بی‌تفاوت بود. انتظار واقعی باید از رفتارهای کوچک فردی آغاز شود و در عرصه اجتماعی نیز خود را نشان دهد.

پاسخ به پرسش‌های نسل جوان درباره مهدویت

حسینی با تأکید بر ضرورت گفت‌وگوی علمی درباره مهدویت گفت: نسل امروز پرسش‌های جدی درباره غیبت، ظهور، فلسفه انتظار، نشانه‌های ظهور و نسبت مهدویت با شرایط جهان معاصر دارد و نمی‌توان با پاسخ‌های کلیشه‌ای به این پرسش‌ها پاسخ داد.

وی افزود: جوان امروز باید امکان پرسشگری داشته باشد و نهادهای علمی، دانشگاه‌ها، حوزه‌های علمیه و مراکز فرهنگی باید فضایی فراهم کنند که پرسش‌های مربوط به مهدویت بدون نگرانی و با رویکرد علمی مطرح و بررسی شوند.

این پژوهشگر تاریخ اسلام ادامه داد: هرچه سطح معرفت جامعه درباره مهدویت افزایش پیدا کند، زمینه برای گسترش خرافات، برداشت‌های نادرست و سوءاستفاده برخی افراد از احساسات دینی مردم کاهش خواهد یافت.

تقویت معرفت؛ راه مقابله با مهدویت جعلی

وی یکی از آسیب‌های جدی حوزه مهدویت را شکل‌گیری ادعاهای غیرمستند و جریان‌های انحرافی دانست و گفت: جامعه‌ای که شناخت عمیقی از مبانی مهدویت نداشته باشد، ممکن است در برابر ادعاهای مختلف آسیب‌پذیر شود.

این مدرس دانشگاه تأکید کرد: راه مقابله با این آسیب‌ها، صرفاً برخورد سلبی نیست؛ بلکه باید معرفت عمومی نسبت به منابع معتبر دینی افزایش پیدا کند و مردم بتوانند میان آموزه‌های مستند مهدوی و ادعاهای بی‌پایه تمایز قائل شوند.

مهدویت باید از مناسبت‌ها فراتر برود

این پژوهشگر تاریخ اسلام با اشاره به نقش دانشگاه در تبیین مهدویت گفت: مهدویت باید به عنوان یک موضوع علمی و تمدنی نیز مورد مطالعه قرار گیرد و دانشگاه می‌تواند در بررسی تاریخی، کلامی، اجتماعی و فرهنگی این موضوع نقش مهمی داشته باشد.

حسینی افزود: اگر مهدویت صرفاً در مناسبت‌های مذهبی مطرح شود، ظرفیت علمی و اجتماعی آن به‌درستی مورد استفاده قرار نمی‌گیرد. باید موضوعاتی مانند جامعه مهدوی، عدالت، اخلاق، مسئولیت اجتماعی، انتظار، مهدویت و تمدن و همچنین تاریخ شکل‌گیری اندیشه مهدویت مورد بررسی علمی قرار گیرد.

۹ ربیع‌الاول؛ فرصتی برای بازخوانی مسئولیت منتظران

این مدرس دانشگاه و پژوهشگر تاریخ اسلام گفت: ۹ ربیع‌الاول صرفاً سالروز آغاز امامت امام زمان(عج) نیست، بلکه فرصتی برای بازخوانی مسئولیت انسان در عصر غیبت است. اگر قرار است جامعه‌ای منتظر ظهور باشد، باید از امروز خود را برای جامعه‌ای مبتنی بر عدالت، اخلاق، معنویت و کرامت انسانی آماده کند.

حسینی در پایان تأکید کرد: انتظار حقیقی، امید همراه با عمل است؛ یعنی انسان ضمن امید به آینده و ظهور منجی، از مسئولیت‌های امروز خود در برابر خدا، جامعه و دیگر انسان‌ها غافل نمی‌شود.